Zarys archeologii pradziejowej

1. Wprowadzenie do tematyki archeologii pradziejowej. (terminologia, podstawy periodyzacji dziejów, podział chronologiczny).
2. Techniki obróbki i typologia wyrobów kamiennych i krzemiennych paleolitu, mezolitu i neolitu.
3. Paleolit dolny i środkowy. Najstarsze kultury archeologiczne Afryki i Europy, początki osadnictwa na ziemiach polskich.
4. Paleolit górny i schyłkowy. Główne jednostki taksonomiczne i najważniejsze stanowiska środkowoeuropejskie (np. Dolni Vestonice, Jaskinia Maszycka).
5. Paleolit górny i schyłkowy (obrządek pogrzebowy, sztuka, budownictwo mieszkalne).
6. Mezolit Europy. Postglacjalne zmiany klimatyczne i środowiskowe, kultury mezolityczne na terenie Polski.
7. Neolit. Początki gospodarki wytwórczej na Bliskim Wschodzie i w Europie, omówienie najważniejszych stanowisk wczesnego neolitu (np. Jerycho, Nemrik, Çatalhöyük, Argissa, Sesklo, Lepenski Vir).
8. Wczesny okres neolitu. Geneza zachodniego kręgu linearnego i początki neolityzacji terenów na pomoc od Karpat i Sudetów (kultura ceramiki wstęgowej-rytej, kultura ceramiki wstęgowo-kłutej).
9. Środkowy okres neolitu. Kompleks lendzielsko-polgarski, kultura pucharów lejkowatych, kultura amfor kulistych: ogólna charakterystyka kulturowa, podstawy gospodarcze, budownictwo mieszkalne, górnictwo krzemienia (Krzemionki Opatowskie).
10. Późny okres neolitu. Kultura ceramiki sznurowej, kultura pucharów dzwonowatych: geneza, zasięg, przewodnie formy zabytków.
11. Megality i megalityzm w Europie. Typologia i chronologia podstawowych struktur megalitycznych (szczegółowe omówienie założenia w Stonehenge).
12. Sposoby zdobywania pożywienia w neolicie europejskim. Hodowla i jej rozwój, typy gospodarki rolnej, narzędzia i techniki uprawy ziemi.
13. Epoka brązu w Europie. Główne systemy chronologiczne epoki brązu, geografia złóż rud miedzi, cyny i innych składników stopowych brązu, techniki produkcji przedmiotów brązowych.
14. Wczesnobrązowa cywilizacja środkowoeuropejska. Geneza, zasięg, główne jednostki taksonomiczne, kultura unietycka i otomańska, przewodnie formy zabytków ceramicznych i metalowych.
15. Krąg kultur mogiłowych. Kultura przedłużycka i kompleks kulturowy Trzciniec — Komarów — Sośnica.
16. Kultury pól popielnicowych. Geneza i rozwój kultury łużyckiej do końca epoki brązu.
17. Początki epoki żelaza w Europie Południowej, Środkowej i Północnej (perspektywa chronologiczna). Najstarsze znaleziska przedmiotów żelaznych w Europie, początki metalurgii żelaza w Europie Środkowej i Wschodniej.
18. Kultura halsztacka. Zasięg, zróżnicowanie terytorialne, cmentarzysko i kopalnia soli w Hallstatt, kontakty z Grekami, Etruskami i Scytami.
19. Kultura łużycka we wczesnej epoce żelaza. Oddziaływania halsztackie, procesy urbanizacyjne — budownictwo grodowe — Biskupin.
20. Archeologia Scytów. Scytowie Herodota.
21. Krąg kulturowy pomorsko-kloszowy i zachodniobałtyjski.
22. Celtowie i kultura lateńska.
Styl lateński, proces latenizacji.
23. Młodszy okres przedrzymski. (kultura przeworska, kultura oksywska).
24. Okres wpływów rzymskich. Główne jednostki taksonomiczne i ich charakterystyka, świętokrzyski i mazowiecki ośrodek starożytnego hutnictwa żelaza.
25. Barbaricum w świetle źródeł pisanych (ze szczególnym uwzględnieniem ziem polskich).
26. Okres wędrówek ludów w Europie.
27. Wczesne średniowiecze.
Pierwotne siedziby Słowian w świetle źródeł archeologicznych, kierunki i chronologia ekspansji słowiańskiej, początki osadnictwa słowiańskiego w dorzeczu Wisły i Odry.
28. Późne średniowiecze. Główne problemy archeologii późnośredniowiecznej.
29. Wystawa w PMA — „Prahistoria ziem polskich”.
30. Sprawdzian końcowy — pisemny.

 
Literatura obowiązkowa:
Bielenin K., Starożytne górnictwo i hutnictwo żelaza w Górach Świętokrzyskich, Kielce 1992
Bukowski Z., Dąbrowski K., Świt kultury europejskiej, Warszawa 1971
Clark J.D.G., Europa przedhistoryczna, Warszawa 1957
Filip J., Celtic Civilisation and Its Heritage, second revised edition, Prana 1976
Gedl M., Kultura przedłużycka, Wrocław — Warszawa — Kraków — Gdańsk 1975
Gedl M., Kultura łużycka, Kraków 1975
Gedl M., Epoka brązu i wczesna epoka żelaza w Europie. Archeologia pierwotna i wczesnośredniowieczna, cz. IV, Kraków 1977
Ginter B., Kozłowski J.K., Techniki obróbki i typologia wyrobów kamiennych paleolitu, mezolitu i neolitu, Warszawa 1990
Godłowski K., Okres lateński w Europie. Archeologia pierwotna i wczesnośredniowieczna, cz. IV, Kraków 1977
Godłowski K., Pierwotne siedziby Słowian, Kraków 2000
Herodot, Dzieje, tłum i opr. S. Hammera, wyd. 3, Warszawa 2002
Kaczanowski P., Kozłowski J.K., Najdawniejsze dzieje ziem polskich (do VII w), Wielka historia Polski, t.1, Kraków 1998
Kadrów S., U progu nowej epoki. Gospodarka i społeczeństwo wczesnego okresu epoki brązu w Europie Środkowej, Kraków 2001
Kozłowski S.K., Pradzieje ziem polskich od IX do V tys. p.n.e., Warszawa 1972
Kozłowski S.K., Kozłowski J.K., Pradzieje Europy od IX do V tys. p.n.e., Warszawa 1975
Kozłowski J.K., Kozłowski S.K., Człowiek i środowisko w pradziejach, Warszawa 1981
Kruk J., Milisauskas S., Neolithic economy in Central Europe, Journal of World Prehistory, t. 3, 1989
Krzak Z., Megality świata, Wrocław — Warszawa — Kraków 2001
Kultury i ludy dawnej Europy, red. S.K. Kozłowski, Warszawa 1981
Mączyńska M., Wędrówki ludów, Historia niespokojnej epoki IV i V wieku, Warszawa — Kraków 1996
Moszyński K., Kultura ludowa Słowian. Kultura materialna, t. 1, Warszawa 1967
Plezia M., Greckie i łacińskie źródła do najstrszych dziejów Słowian, cz. I, Kraków 1952
Prahistoria ziem polskich, t. I–V, red. W. Hensel W., 1975–1981
Strzelczyk J., Goci — rzeczywistość i legenda, Warszawa 1984
Tacyt, Dzieła, tłum. S. Hammer, wyd. 2, Warszawa 2004
The Oxford illustrated prehistory of Europa, red. B. Cunliffe, Oxford, New York 1994
Wielka historia świata, t. 1–3, red. J.A. Gierowski, S. Grodziski, J. Wyrozumski, Kraków 2004–2005 Wielowiejski J., Życie codzienne na ziemiach polskich w okresie wpływów rzymskich (I — I w.), Warszawa 1976

-----
Drukuj Wydrukuj tę stronę

VIDEO REPORTAŻE